Odeeffannoo Wal-mormii fi Barruu Cuunfaa Afaan Oromoo

/ Uncategorized / By

Beekaan Bahaa/Ashiyaa tokkoo fi kan Dhihaa Ilaacha Chaayinaa irratti qaban hoggaa waldabarfatan akka armaa gadii kana fakkaata.

Cuunfaa Afaan Oromoo

Odeeffannoo Wal-mormii fi Barruu
  • Mata Duree: K. Mahbubani’n Yaada Orville Schell “Chaayinaan Binisoo Dha” Jedhu Diige
  • Guyyaa: Hagayya 1, 2026 (August 1, 2026)
  • Hirmaattota: Kishore Mahbubani (Dippiloomaatii Singaapor duraanii, Pirezidaantii Kora Nageenya Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii duraanii) vs. Orville Schell (Hayyuu dhimma Chaayinaa Ameerikaa, Hoogganaa Center on US-China Relations)
Kutaa 1: Seensa fi Yaada Jalqabaa Kishore
Jijjiirama Humna Geopolitika Addunyaa
  • Addunyaan sirna teessoo tokkoo (unipolar) irraa gara teessoo lamaa (bipolar) kan bahara teessoo baay’ee (multipolar) keessa jiruutti jijjiiramaa jira. Hummommiin haarawwan gurguddoonis teessoo humnawwan gurguddoo jalatti kufuuf fedhi hin qaban.
  • Sababni guddaan wal-dhabdee Ameerikaa fi Chaayinaa: Humni ol-aanaan jiru (Ameerikaan) humna haarawa guddachaa jiru (Chaayinaa) akka isa hin caalleef gadi dhiibuuf yaaluu isaati.
Gaaffilee Bu’uuraa Toftaalee Ameerikaaf Dhihaatan
  • Mahbubani’n kaayyoowwan Ameerikaa Chaayinaa irratti qabdu ilaalchisee gaaffilee sadii dhiyeesse:
    1. Kaayyoon guddina dinagdee Chaayinaa dhaabudhaa? (Tariff, saankishinii fi tarkaanfii teknoolojiitiin kana gochuun hin danda’amu).
    2. Kaayyoon Paartii Komuniistii Chaayinaa (CCP) kuufsuudhaa? (Kana raawwachuun hin danda’amu).
    3. Kaayyoon akka Sooviet Hawaasaatti Chaayinaa daangessuu (contain) dha? (Chaayinaan daddabarsa gabaa addunyaa keessatti waan firaansamteef kana gochuun hin danda’amu).
  • Deebii Kallaattii Dhabuu Schell: Schell kaayyoowwan Ameerikaa ibsuu irra, “Dippiloomaasii Waraana Waraabessaa” (Wolf Warrior diplomacy) Chaayinaa gaafachuun dhimma sana garagalche.
Kutaa 2: Kaayyoo fi Toftaa Chaayinaa Sirna Addunyaa Keessatti
Lakkoofsa Hawaasa Addunyaa: %12 vs %88
  • Dhugaa Ummattootaa: Hawaasa addunyaa keessaa %12 qofatu Biyyoota Dhihaa keessa jiraata; %88 garuu biyyoota Dhihaatiin ala (Global South) keessa jiraata.
  • Hawaasni %88 kun ilaalcha sodaafii gufuu Dhihi Chaayinaaf qabu hin qooddatu.
  • Biyyoonni Dhihaatiin ala jiran guddina Chaayinaa akka babal’iinsa sodaa keessa galuutti osoo hin taane, akka deebi’ee mul’achuu qaroommaa seenaa libaanota keessa dabarseetti ilaalu.
Ijaarsa Miidiyaa vs. Dhugaa Dinagdee
  • Jechamoonni akka “Wolf Warrior diplomacy” jedhan miidiyaa Dhihaa (Anglo-Saxon media) kan ilaallata jallataa qabu keessatti babal’atu.
  • Biyyoonni Global South miidiyaa irratti osoo hin taane hojii qabataamaa irratti xiyyeeffatu: Chaayinaan biyyoota addunyaa wajjin daddabarsa daggala gabaa Ameerikaa caalaa babal’aatti raawwatti.
Kutaa 3: Ilaalcha Idil-addunyaa vs. Piraagmatiizimii: Chaayinaan Sirna Maarxistii Sodaachisaa Dha?
Komii Schell Ilaalcha Chaayinaa Irratti
  • Schell akka jedhutti, Chaayinaan humna ol-aanaa idilees miti; Xi Jinping jalatti sirna Maarxistii-Leniinistii/Maoist ta’uudhaan biyyoota ollaa akka Filipiinsitti sodaa uumaa jira.
Chaarterii UN fi Mula’ata Keessoo Biyyaa Keessa Galaankuu Dhiisuu
  • American Exceptionalism: Mahbubani’n akka ibsetti, Ameerikaan biyya tokkicha sirna politikaa keessoo biyyoota biraa irratti murtii seeraa fi naamusa dhiyeessitudha.
  • Seera UN Charter: Seera idil-addunyaa (UN Charter) keessatti tokkoffaan: Keessoo biyya biraa keessa dhimma galchuu dhiisuudha.
  • Biyyoonni addunyaa baay’een mootummaa aangoorra jiru (Komuniistii, Demokiraatawaa, yookiin Abbaa-irree) ta’us walitti dhufeensa uumu.
Ulaagaa Dachaa Geopolitikaa
  • Mahbubani’n fakkeessummaa Dhihaa Saaxile: Ameerikaan leellisaa Komuniistii mormiti yoo ta’e, maaliif Biyetnaam kan Paartii Komuniistiitiin bultu wajjin hariiroo cimaa uumti?
  • Kunis ilaalchi idil-addunyaa faayidaa irratti hundaa’ee akka barbaadametti kan itti fayyadamu ta’uu agarsiisa.
Kutaa 4: Soba “Humna Ol-aanaa Arjaa” fi Ogummaa ASEAN
Humni Ol-aanaan Arjaan Hin Jiru
  • Mahbubani’n waggaa 50 qorannoo geopolitikaa booda, “Humna ol-aanaa arjaa” (benevolent superpower) jedhamu akka hin jirre mirkaneesse.
  • Seenaa waggaa 4,000 keessatti, humnoonni gurguddoon hundi faayidaa mataa isaaniitiif qofa hojjetu.
  • Geopolitikaa keessatti humnonni gurguddoon murteessitoota gatii (price makers) yoo ta’an, biyyoonni xiqqaan simattoota gatii (price takers) dha.
Ogummaa Geopolitikaa ASEAN
  • Bahr-gamoo Eebila Eshiyaa (ASEAN) hawaasa miliyoona 660 kan amantaa fi sabaan baay’ee garaagara ta’an (Muslima, Kiristaana, Buudistii, Hindu, Komuniistii) qabatee jira.
  • Kanaan dura “Balkans of Asia” jedhamee kan waamamu ASEAN, waggoota 45 oliif waraana malee nagaa eeggatee jiraata.
  • ASEAN Ameerikaa, Chaayinaa, fi Awustraliyaa wajjin hariiroo wal-fakkaataa fi tasgabbaa’aa uumee jira.
  • Mahbubani’n yaada hayyoota Dhihaa kan gad-dhiisummaa agarsiisu mormuun, addunyaan ASEAN irraa nagaa eeguu barachuu akka qabu ibse.
Kutaa 5: Wal-dhabdee Biyyoottan Lamaaniifi Wanta Ameerikaan Barbaaddu
Wal-dhabdee Biyyoottan Lamaanii Ilaalchisee
  • Schell wal-dhabdee Chaayinaan Jaapaan, Kooriyaa Kibbaa, Filipiins, Awustraliyaa, fi Hindii (Arunachal Pradesh, Bahr Chaayinaa Kibbaa) wajjin qabdu caqase.
  • Mahbubani’n wal-dhabdeen kun jiraachuu amanee, biyyoota 193 keessatti wal-dhabdee waloo qabaachuun wanta idilee ta’uu ibse (Fakkeenya: Ameerikaan Raashiyaa fi Iraan wajjin; Giriik fi Turkii; Hindii fi Paakistaan).
Du’a Toftaa Engagement
  • Schell yaada Henry Kissinger (daddabarsa gabaa fi convergence) caqasuun, Xi Jinping toftaa kana diiguudhaan addunyaa kallattii malee dhiise jedhe.
Kutaa 6: Guddina Chaayinaa Dhorkamuu Hin Dandeenye fi Ilaalcha Xi Jinping
Kufaatii Raaga Kufeen Chaayinaa
  • Miidiyaan Dhihaa bara 1990 irraa kaasee “Chaayinaan kufaatiif dhihaattee jirti” jedhanii raagu (Bara 1990 GDPn Chaayinaa doolaara biliyoona 360 ture; har’a doolaara tiriliyoona 18 ga’eera).
  • Chaayinaan rakkoo keessoo (misooma manaa, lakkoofsa hawaasaa) qabaattus, mootummaan ishee rakkoolee kana suuta fooyyessuu danda’a.
  • Kakka’umsa Hawaasa Miliyoona 1,400: Barreessaa FT Martin Wolf akka jedhetti, hawaasni miliyoona 1,400 guddachuu yoo murteeffatan, humni tokkollee isaaniin dhaabuu hin danda’u.
Ilaalcha Addunyaa: Xi Jinping vs. Geggeessitoota Dhihaa
  • Geggeessitoonni Global South ilaalcha jibbiinsaa Dhihi Xi Jinping’f qabu hin qooddatan.
  • Dippiloomaasii addunyaa keessatti, Xi Jinping akka geggeessaa tasgabbaa’aa, sammuu-qabeessa, fi raagamu danda’uutti ilaalamu.
  • Mahbubani’n akka jedhutti, filannoon biyyoota 193 biratti godhamee Xi Jinping fi Donald Trump yoo dhihaatan, baay’inaan Xi Jinping filatu.
Kutaa 7: Xi Jinping: Maarxistii Haaromsa Mooksu moo Sabboonaa Qaroommaa?
Yaada Schell
  • Schell akka jedhutti, Xi Jinping yaada miidhamuun to’atamee, waan humnoonni alagaa sirna isaa diiguuf yaalan amana.
Deebii Mahbubani
  • Mahbubani’n ilaalcha Dhihaa kan Xi Jinping akka Maarxistiitti dhiyeessu guutummaatti diige.
  • Meeshaa vs. Kaayyoo: Kaayyoon Xi Jinping Maarxistii-Leniinistii babal’isuu miti. Kaayyoon isaa Sabboonummaa Qaroommaa (Civilizational Nationalism)—jaarraa tokko hidhata tuffii (100 bad years) booda qaroommaa Chaayinaa deebisee ijaaruudha.
  • Paartii Komuniistii Chaayinaa (CCP) meeshaa qaroommaa waggaa 4,000 sana deebisee ittiin uumuudha malee kaayyoo dhumatiin miti. Chaayinaa akka diina ilaalchaatti (ideology) ilaaluun toftaa Waraana Qabbanaawaa (Cold War) dogoggoraatti geessa.

Related Posts

Subscribe
Subscribe