Ol-ka’iinsa Somaalilaand Akka Guutuu Galaana Diimaatti Bakka Caalaatti Dorgommii Qabutti (Hiikkaa Yaada Barruu Addis Standard Afaan Oromootiin)
Galaanni Perchiyaa, Galaana Arabaa, Qulqullina Adaani (Gulf of Aden), Baab al-Mandaab, Galaana Diimaa fi Mediteraaniyaan Bahaa ammaan tana iddoowwan waraana/dhiibbaa adda addaa miti. Isaan gara sirna geopolitikaa tokkootti walitti makamanii jiru; bakka fooyya’iinsi ykn sarbiinsi tokko jerrooni daandii guutuu irratti dhiibbaa geessisuu danda’utti: Wanti Moqadishootti uumu amma inshuraansii daldala bishaan irratti Londoniin, toora anniisaa Mumbaayitti, fi shallaggii buufata bishaan irratti Abu Dhaabiitti dhiibbaa uumaa jira. Wanti Barbaraatti uumu immoo gidduugaleessa shallaggii humnoota gurguddoo hunda Galaana Indiyaa irratti faayidaa qabaniiti.
Jijjiirama inni gadi fageenyaa gartuu yaadamaati. Naannoo kanaatti, humni caalaatti loltootaan ykn dhiyeessii lafaatiin osoo hin taane, walitti hidhamiinsa sararaa (network centrality)—dandeettii buufataalee, dabarsaalee, yaa’a odeeffannoo, fi daandiiwwan galaanaa irratti dhiibbaa uumuu danda’uun madaalama. Mootummaan walitti hidhamiinsa to’atu tokko osoo isaan hin qabatin amala warra kaanii bocuu danda’a. Somaalilaandis fakkeenya yaada kana mirkaneessudha; maaliif akka ta’e hubachuun immoo teessumni lafaa akkamtamii gara caasaatti, caasaan immoo akkamtamii gara wal-qabatiinsaatti, wal-qabatiinsis akkamtamii gara dhiibbaa uumuutti akka jijjiiramu hordofuu gaafata. Beekamtii argachuun, moodeela kana keessatti, bakka gahumsaa dhumaa osoo hin taane, seera humnaa bal’aa keessatti tooftaa tokko.
Yeroo dheeraa waraana qabbanaawaa booda, nageenyi Baha Dhihoo fi siyaasni Gaanfa Afrikaa akka dhimmoota walitti dhihaatan dhihaataniif garuu adda ta’anitti ilaalamaa turan. Gargariin sun amma hiika hin qabu; akkuma waraanni Huutiin daandii daldala bishaan irratti Galaana Diimaa Kibbaa irratti raawwate agarsiiseetti: misooma Baab al-Mandaab naannoo sanaa yeroo tokkotti Arabiyaa Sa’udii fi Misiriin jeequu, galii Suweez gadi buusuu, daandii bishaan Awurooppaa jijjiiruu, gabaa anniisaa Eeshiyaa jeequu fi kaffaltii inshuraansii addunyaa ol kaasuu danda’a. Seerri wal-qabatiinsa walfakkaan iddoo biraattis ni mul’ata. Argama loltummaa Turkii Somaaliyaa keessaa dhiibbaa Ankaaraa gara Qulqullina Adaanitti babal’isa; gaheen Paakistaan nageenya Galaana Arabaa keessatti gadi fageessu immoo kutaa Eeshiyaa Kibbaa gara Galaana Indiyaa Bahaatti seensisa; dhiibbaan Imiraata Araba Wal-daattee (UAE) Barbaraa keessas kaapitaala Galaanaa kallattiidhaan Gaanfa Afrikaatti hidha.
Isaan kun taateewwan kophaa isaanii turan osoo hin taane, kutaa sirna wal-qabatee tokkooti. Seerri saabaabaa isaan walitti hidhu teessuma lafaarraa, gara caasaa fi walitti hidhamiinsaatti, achistis gara wal-deggarsa, nageenya, dippilomaasii fi dhumarratti beekamtii argachuutti deema—wanti kunis gaaffiin beekamaa haala Somaalilaand dorgommii dhiibbaa fi gidduugaleessummaa bal’aa keessatti kan uummame ta’uu agarsiisa.
Buufatarraa Gara Dabarsaatti
Teessumni lafaa qofti humna hin uumu; gara caasaatti jijjiiramuu qaba; Imiraatni Araba Wal-daattee (UAE) akkasiin socho’iinsi dinagdee akkaataa gara dhiibbaa geopolitikaatti jijjiiramu agarsiisti. DP World tiin, Abu Dhaabiin Barbaraa gara gidduugaleessa lojistiksii guddaatti jijjiirtee jirti: buufatni galaanaa daandiiwwaniin walqabate gara dabarsaa (corridor) tti jijjiirama, dabarsaan Itoophiyaa wajjin walqabate gara daandii dinagdee ardii keessaatti jijjiirama, daandiin investimentii idil-addunyaatiin deaggarsa argate immoo faayidaa caasaa kan uumsa nageenyaa gaafatu uuma, kunis walitti hidhamiinsa dippilomaasii fi dhumarratti dhiibbaa siyaasaa uuma. Kun humna dabarsaa qabatamaadha. Walitti hidhamiinsi Barbaraa fi Itoophiyaa Somaalilaandif gadi-fageenya dinagdee ardii kennaa, Itoophiyaaf immoo wanta hatattamaan ishee barbaachisu: sarara galaanaa Jibuutii ala jiru bal’isuu danda’a.
Haa ta’u malee, turtiin Addis Ababaa waliigaltee Barbaraa akka malee institutionalize gochuurratti godhtee gatii guddaa ishee kaaffachiisaa jira. Beekamtiin Hargeesaa biyyoota biraatiin dabalaa deemuun dhiibbaa ishee yeroo dabalu, Itoophiyaan sochoostuu gidduugaleessaa ta’uu irraa gara hirmaattuu deebii kennituu dabarsaa isheen uumuu gargaarte keessatti hafuutti kufuu dandeessi. UAE’n garuu iddoo addaa qabatti: Riyaad wajjin hariiroo murteessaa odoo qabduu, Barbaraa keessatti faayidaa daldalaa fi nageenyaa qabatti, kunis maaliif sirni naannoo keessaa poolitikaa gartuu jabaa qofaana hubatamuu akka hin dandaalle agarsiisa. Mootummoonni yeroo tokkotti sarara dhiibbaa adda addaa keessatti hirmaachuu danda’u, bilisummaan kunis geopolitiksii akkasiitiif dandeettii dandamannaa kenna.
Riitiiwwan Muldhatan
Dorgommiin amma bocamaa jiru waldaalee waraanaa biraa uumuurratti miti; sarara dhiibbaa uumuurratti; aktarri walitti hidhamiinsa jabaa uumu tartiiba naannoo isa itti aanu bosa. Inni jalqabaa konverjensii Arabiyaa Sa’udii–Turkii–Paakistaan yoo ta’u, Riyaad maallaqa fi ulfinna siyaasaa dhiyeessiti, Ankaaran dandeettii waraanaa fi shoora waraanaa dhiyeessiti, Paakistaanis dandeettii fi iddoo Galaana Arabaa dura jiru dhiyeessiti. Kun kan nageenya irratti xiyyeeffate fi caasaadhaan kan walitti qabamee dha, tokkoon tokkoon miseensaa wanta warri kaan hir’atan dhiyeessa—kunis walittihuun sun qindoomina yeroo qofa irra caalaatti jabaa akka ta’u godha.
Arabiyaa Sa’udii gidduugaleessa teessuma lafaa fi dinagdeeti, haa ta’u malee walittihuun kun Riyaadif qoraa wal-makaa uuma. Jijjiiramni dinagdee Biyyattii nageenya qallaa ishee Bahaa irratti hirkata, tasgabbii dhabuun Yemen fi sodaawwan Baab al-Mandaab naannoo waraanaatiin ala dhiibbaa geessisu. Yeroo walfakkaatutti, Somaaliyaan shallaggii Sa’udii fi Turkii keessatti bal’inaan murteessaa ta’aa jirti, Somaalilaand immoo kallattiidhaan Qulqullina Adaan irraa Yemen fuuldura teessiti. Riyaad tasgabbii bishaan Barbaraa naannoo sana irraa fayyadamuu dandeessi, yeroo walfakkaatutti Moqadisho wajjin hariiroo siyaasaa eeggachuudhaan fi beekamtii idil-addunyaa Somaalilaand mormuu dandeessi. Rakkoon kun caasaati malee ilaalcha miti; Barbaraan gidduugaleessa daldalaa fi nageenya galaanaa murteessaa yoo ta’e, Biyyattiin dhumarratti Somaalilaand irraa fagaachuun dandeettii ishee Galaana Diimaa kibbaa irratti dhiibbaa uumuu dhiyeessuu madaaluu nidandeessi.
Turkiin, gama isheetiin, riqicha waraanaa murteessaa sirna nageenyaa Sa’udii-led fi Gaanfa Afrikaa gidduu jiruudha. Hariiroon ishee Somaaliyaa wajjin—kan deeggarsa ittisaa, leenjii waraanaa fi caasaa irratti ijaarame—iddoo qabatamaa fi caasaa gara Baha Qulqullina Adaanitti isheef kenna, garuu akka harka waraana Arabiyaa Sa’udii ilaalamuu hin qabu: isheen aktara tasgabbii mataa ishee qabduu fi murtoo naannoo Moqadisho eeguu, hariiroo dinagdee Itoophiyaa wajjin qabdu fi hawwii mataa ishee qabduudha. Bu’aan isaa geometrii wal-xaxaadha. Turkiin Itoophiyaa wajjin dinagdeedhaan walta’uu dandeessi yeroo Somaaliyaa siyaasaan deeggartu, Arabiyaa Sa’udii wajjin sararamuu dandeessi yeroo bilisummaa socho’iinsa mataa ishee eeggattu. Somaalilaandif, sodaan guddaan waraana kallattii osoo hin taane caasaadhaan marsamudha: argamni Turkii Somaaliyaa keessaa sirna nageenyaa bal’aa Sa’udii fi Paakistaan Gaanfa Afrikaatti hidhu keessatti qabamuu danda’a, kunis dorgommiin caasaa Somaalilaand marsee jiru irratti malee Somaalilaand qofa irratti akka hin taane agarsiisa.
Paakistaan sirna kana keessatti waan guddaa Eeshiyaa Kibbaa mormii geessisu seensisti. Paakistaan caalaatti sirna nageenyaa Sa’udii fi Turkii wajjin walqabattuun sarara Arabiyaa Sa’udii irraa galaana Diimaa fi Qulqullina Adaan keessaan gara Galaana Arabaatti babal’atu uumti, kunis India-f naannoo bishaan Bahaa guutumaan guutuutti jijjiira. Morkiin India amma daangaa lafaa Paakistaan qofa irratti kan daangeffame miti; gara daandii bishaan, buufatalee, lojistiksii fi daldala galaanaatti babal’ata. Ol-ka’iinsi Paakistaan sarara sana keessatti iddoo qabdu irraa madda malee loltoota qubachiisu irraa miti—sabaaba kaniifis Somaalilaand India-f dhimma murteessaa ta’i.
India biyya faayidaa qabatamaa Somaalilaand wajjin walqabachuu qabduudha. Faayidaan New Delhi Galaana Arabaa irraa kaasee Qulqullina Adaan, Galaana Diimaa fi Sarara Suweez keessaan gara Mediteraaniyaanitti babal’ata; Paakistaan nageenya Galaana keessatti gadi fageenyaan yoo hirmaatte, India Galaana Indiyaa Bahaa akka naannoo lammaffaatti ilaaluu hin dandeessu. Isheef irra-deebii, walta’iinsa duuba fi hariiroo biyyoota sarara galaanaa murteessaa irratti argaman wajjin barbaachisa. Barbaraan India-f iddoo argama bishaan Baha Malaakaa irra caalaa dhihoo ta’e kennuu dandeessi, kunis dhaabbilee Cahaabahaar fi Duqm keessatti qabdu milkeessuudhaan fi dandeettii sarara galaanaa murteessaa hordofuu ishee eeguudhaan—kallattiidhaan buufata waraana Galaana Chaayinaa Jibuutii keessa jiru fuuldura. India buufata waraanaatiin jalqabuu hin qabdu; hariiroon kun suuta suutaan hubannoo naannoo bishaan, walta’iinsa buufataalee, eegumsa qallaa, waraana saamtuu galaanaa, odeeffannoo waloo fi daldalaan guddisuu dandeessi.
Galaana Diimaa Irraa Gara Mediteraaniyaanitti
Sararri bishaan India gara bahaatti harkisu sun Suweez darbee babal’ata. Giriik fi Saypraas dhimma Somaalilaand irraa fagootti mul’achuu danda’u, garuu sirni kun itti fufaadha: Galaanni Indiyaa Baab al-Mandaab fi Galaana Diimaa keessaan gara Sarara Suweez fi Mediteraaniyaan Bahaatti yaa’a, akkasumas guddinni Qulqullina Adaan dhumarratti shallaggii Mediteraaniyaan bosa. Ateens fi Nikosiyaan hariiroo Israa’il wajjin qaban fi hidhata India wajjin guddachaa jiru qabu, kunis akka kutaa sarara tasgabbii bishaan bal’aa uumuuf EU fi US wajjin hojjetuudha.
Hirmaannaan isaanii pirojektoota walitti hidhamiinsa gurguddoo kan akka “Great Sea Interconnector” kan keebilii elektiriik bishaan jalaa Giriik, Saypraas fi Israa’il hidhu keessatti qabameera—pirojektiin Ankaaran akka mormii doktirinii “Blue Homeland” isheetti ilaaltu, kallattiidhaan nageenya Mediteraaniyaan nageenya Galaana Diimaa wajjin hidha. Somaalilaand, bakka bu’iinsa sirna kanaa irratti argamtu, naannoo Galaana fi Gaanfaa qofaaf osoo hin taane, nageenyi isaanii daandii bishaan sana irratti kan hirkate biyyoota Awurooppaatifis murteessoodha.
Beekamtii fi Wal-xaxiinsa: Israa’il fi Yunaayitid Steets
Sararoonni kun Somaalilaandif ulfinna yoo kennan, Israa’il immoo haala dippilomaasii ishee jijjiirte. Israa’il dhiibbaa adda ta’e dhiyeessiti: India dhiyeessii galaanaa dhiyeessiti, UAE dhiyeessii maallaqa gadi-fageenyaa dhiyeessiti, Itoophiyaan walitti hidhamiinsa ardii dhiyeessiti, Israa’il immoo teeknoolojii, odeeffannoo, fi beekamtii dippilomaasii dhiyeessiti. Beekamtiin isheen jalqabaa Somaalilaandif Muddee 26, 2025 kennite jijjiirama geopolitikaa guddaa ture. Beekamtii dura, haalli Somaalilaand yaada qofa ture; booda garuu, beekamtiin murtoo imaammata alaas ta’e kan hariiroon caasaa irratti ijaaramu ta’e. Sababni guddaan waraana Iraan fi, caalaatti, shoora Turkii Gaanfa Afrikaa keessatti babal’atu mormuudha—Ankaaran Somaaliyaa keessatti dhiibbaa guddachaa jirtu (spaceport haarawaa fi leenjii waraanaa bal’aa dabalatee) Yerusaalemiin rifachiiseera, Somaalilaand beekuu immoo yaalii kallattii mormii bahaa uumuuti.
Fakkeenyaan Israa’il murteessummaa beekamtii akkuma bu’aa isaa agarsiisa. Somaaliyaan murtoo sana mormite, Waldaan Afrikaa (AU) daangaa Somaaliyaa eeguu irratti cimsite, Houthi’nis argamni Israa’il kamiyyuu target waraanaa akka ta’u akeekkachiisan. Haa ta’u malee, faayidaan dhugaa socho’iinsa kanaa bakka biraa jira: madaallii faayidaa-fi-gatii biyyoota biraa fuuldura jiru jijjiira. Mootummoonni beekamtii kennuu danda’an amma “beekamtiin danda’amaa?” jedhanii hin gaafatan; “faayidaan gatii dippilomaasii nidandamataa?” jedhanii gaafatu—kunis Hargeesaaf madaallii murtoo haalaan fooyya’aadha.
Dhiibbaan Israa’il akkasiin sochoostu dhiibbaa kallattii aktara tokko kan poosiishiniin isaa fuuldura sirna kanaa bocu irratti geessisa: Yunaayitid Steets (US). Waashingitan faayidaa hedduu naannoo sanaa qabdi—bilisummaa sochii bishaan, nageenya Galaana Diimaa, shororkeessummaa mormuu, Yemen, Iraan mormuu, fi dorgommii Chaayinaa—garuu imaammatni ishee caalaatti wal-makaa jira. Iddoo Somaalilaand Baab al-Mandaabitti dhihoo ta’e, buufata Barbaraa fi dirree xiyyaaraa ishee ni amanti, haa ta’u malee dhimma kana hunda bulchiinsa federaalaa Moqadishoof dhiheessiti. Somaalilaand iddoo waraanaa fi madeniiwwan murteessoo beekamtii jijjiirraan dhiyeessitu mormuudhaan, Yunaayitid Steets dhiibbaa Gaanfa Afrikaa keessaa Turkii-f dhiisaa jirti, yeroo hiriyaawwan ishee—UAE, Israa’il, fi India—caasaa nageenya Galaana Diimaa Barbaraa keessatti osoo isheen inni keessa hin jire ijaaran keessatti.
Kun Waashingitan boru Somaalilaand beekuu qabdi jechuu miti. Dubbi-haamaan AFRICOM akka jedhetti, buufata waraanaa haarawa ijaaruun sarara nageenyaa “America First” ammaa wajjin kan wal-simatu miti, sakatta’iinsi seeraas walitti hidhamiinsi callisaa faayidaa US beekamtii caalaatti tajaajila jedhee xumuruu danda’a. Garuu mamii ta’uun mataan isaa filannoodha, filannoon immoo gatii qaba. India, Israa’il, UAE, fi Itoophiyaan hariiroo isaanii Somaalilaand wajjin gadi fageessani yeroo Yunaayitid Steets dagattutti, Waashingitan dhumarratti caasaa isheen hin ijaarin fuuldura dhaabbachuu dandeessi.
Afuur Koridoroota, Node Strateejawaa Tokko
Somaalilaand bakka walittihuun sararoota adda addaa kunniin walitti qabamaniidha, ulfinni ishees koridoroota afur kanneen wal-deggaran irratti hirkata:
- Koridoorii Galaanaa (Maritime Corridor): Barbaraa Qulqullina Adaan irratti, mlika Baab al-Mandaab fi sirna Galaana Diimaa bal’aatti dhiheessee kaaya.
- Koridoorii Ardii (Continental Corridor): Barbaraa Addis Ababaa wajjin hidha, kunis iddoo galaanaa Somaalilaand fi dinagdee Itoophiyaa gidduutti riqicha lojistiksii dhiyeessa.
- Koridoorii Dippilomaasii (Diplomatic Corridor): Hariiroo Somaalilaand Israa’il, UAE, Itoophiyaa fi tarii India wajjin qabdu kan uumuudha, kunis dhiibbaa ishee dandeettii meeshaa isheetiin ala ol kaasa.
- Koridoorii Odeeffannoo (Intelligence Corridor): Iddoo Somaalilaand Yemen fuuldura fi Qulqullina Adaanitti dhihoo ta’e fayyadama, kunis hubannoo naannoo galaanaa, hordoffii fi akeekkachiisa duraatiif gatii guddaa kennas.
Wanti kun hundi Somaalilaand dhiyeessa teessuma lafaa qofa irraa gara node murteessaa sirna naannoo bal’aa keessaatti jijjiira.
Somaalilaand keessatti qabeenyi guddaan bakka bu’insa dhabuu isheeti. Aktarri biraa Galaana Diimaa kibbaa keessatti qallaa bishaan mijataa, bulchiinsa hojjetu, tasgabbii relatifii, adeemsa demokiraasii, qajeelfama Lixaatti dhihaatu fi caasaa walta’iinsa daldala fi nageenya idil-addunyaa qindoomse dhiyeessuu danda’u hin jiru. Somaalilaand dhumarratti humna waraanaa guddaa ta’uu hin barbaachisu; isheen qofaa node murteessaa sirna wal-makaa keessatti ta’uu barbaaddi akka aktarri naannoo guddaan kamiyyuu ishee dagachuu hin dandeessetti. Kun to’annoo lafaa miti—kun gidduugaleessummaa sararaati (network centrality).
Fiigicha Gidduugaleessummaa Strateejawaa
Yeroon maaliif murteessaa ta’a? Sabaabiin isaas beekamtiin duraanii India ykn Yunaayitid Steetsiin kenname walittihuun Sa’udii–Turkii–Paakistaan dhoowwa jedhanii falmuun dogoggora ta’a; poolitikaan naannoo baay’ee wal-xaxaadha. Garuu socho’iinsi duraanii haala walittihuun ammaa keessatti itti guddatus jijjiiruu danda’a ture: iddoo marii Somaalilaand jabeessuu, guddina Barbaraa ariifachiisuu, shoora India Galaana Indiyaa keessaa babal’isuu fi bilisummaa socho’iinsa Yunaayitid Steets fi hiriyaawwan ishee eeguu danda’a ture. Sababni isaas sararoonni kunniin seera kaffaltii daandii (path dependence) qabu. Yeroo caasaan ijaarame, investimentiin godhame, fi hariiroon dippilomaasii uumame, kallattii jijjiiruun baay’ee kaffalchiisaa ta’a. Caasaan faayidaa uuma, investimentiin gartuu uuma, walta’iinsi nageenyaas eegumsi uuma—dhumarratti qabeenyi kunniin gama tokko dorgommii irratti yoo walitti qabaman, fooyya’iinsi suuta suutaan ulfaataa ta’a. Turuun, gabaabumatti, walaba ta’uu miti.
Eegaa, dorgommiin kun fuuldura naannoo sanaatiif maali hiika? Kaartaanii jijjiirameera, yeroo kaartaani jijjiiramu hiikni teessuma lafaas ni jijjiirama. Hidhanni Arabiyaa Sa’udii–Turkii–Paakistaan dirqama gartuu geopolitikaa haarawa uume miti; ulfinni isaa hariiroon ittisaa duraan adda turan ammma caasaadhaan walitti hidhamaa jiraachuu isaati, yeroo Galaanni Diimaa caalaatti eegamaa jirutti. Haa ta’u malee, caasaan kun hin jijjiiramu jechuu miti. Tokkoon tokkoon miseensaa kaayyoo mataa isaa hordofa—Riyaad qallaa Bahaa ishee, Ankaaran iddoo Gaanfa Afrikaa, Paakistaanis shoora seeraa nageenya Galaanaa keessatti—akkuma aktarronni mormitoota ta’uu danda’an bilisummaa socho’iinsa eeggatan: UAE faayidaa daldala mataa ishee eeggatti, India bilisummaa socho’iinsa ishee eeggatti, Itoophiyaan barbaacha sarara bishaan bal’isaa eeggatti, Yunaayitid Steetsis dandeettii nageenya naannoo bocuu yeroo barbaaddetti fayyadamuu eeggatti. Naannoon sun ammas dorgomamaadha; gaaffiin walittihuun biraa humna walitti qabame garmalee ittisuuf gahaa ta’ee uumamaa kan jedhudha.
Aktaroota alatiif, bu’aan qabatamaan ulfinna Somaalilaand guddachaa jiru madaaluu fi imaammata sanaan wajjin bocuudha. Waashingitan sakatta’iinsa seeraa gochuu, marii dippilomaasii Hargeesa wajjin babal’isuu fi beekamtii akka filannootti madaaluu qabdi. New Delhi Somaalilaand karoorra Galaana Indiyaa Bahaa keessatti qindeessuu fi madaallii beekamtii seeraa gochuu qabdi. Ateens fi Nikosiyaan nageenya galaanaa Mediteraaniyaan Bahaa nageenya Galaana Diimaa kibbaa wajjin hidhuu qabu. Aktaroonni naannoo immoo sarara galaanaa qofaadhaan to’atamuu dhiisuu keessatti faayidaa waloo qabu. Abu Dhaabiin Barbaraa akka gidduugaleessa lojistiksii ijaaruu itti fufuu qabdi yeroo bu’aa caasaa Sa’udii–Turkii–Paakistaan madaaltu. Addis Ababaan sarara Barbaraa dinagdeedhaan jabeessuu qabdi yeroo hariiroo India, Israa’il, fi UAE wajjin qabdu akka hiriyaawwan bishaan wal-guutaniitti jabeessitu. Riyaad immoo Somaalilaand irraa fagaachuun dandeettii ishee Galaana Diimaa Kibbaa irratti dhiibbaa uumuu daangessuu isaa shallaguu qabdi.
Hojiin Somaalilaand mataa ishee kan haalaan of eeggannoo gaafatuudha: faayidaa teessuma lafaa gara caasaa jabaatti, wal-hirkattummaa dinagdeetti, fi hariiroo dippilomaasii bal’aatti jijjiiruu. Beekamtii akka duula mormii Somaaliyaa osoo hin taane akka gumaacha tasgabbii Galaana Diimaa, nageenya galaanaa, daldala fi baay’inaatti dhiyeessuu qabdi, akkasumas sarara Itoophiyaa–Somaalilaand irratti invest gochuudhaan gadi-fageenya dinagdee fi relevansii yeroo dheeraa uumuu qabdi. Walta’iinsa faayidaa waloo irratti ijaaruun malee hirkattummaa irratti ijaaruu dhiisuun waan gidduugaleessummaa ishee tursiisuudha.
Eegumsi uumamu gartuu waraana jabaa biraatiin hin murteeffamu; sarara walitti hidhamiinsa jabaa uumuu danda’uun murteeffama. Bu’aan isaa waraana ta’uu hin qabu—madaallii dorgommii, baay’ina sararoota, fi sirna iddoo aktarri tokkollee koridoroota Galaana, Galaana Diimaa, Gaanfa Afrikaa, Galaana Indiyaa, fi Mediteraaniyaan hidhan qofaatti hin to’anne ta’uu danda’a. Gaaffiin Somaalilaand ammma “Eenyutu Somaalilaand beeka?” kan jedhu qofa miti. Gaaffiin inni gadi fagaan eenyutu sarara ittiin sirni Galaana Diimaa–Galaana Indiyaa itti aanu ijaaromu bosa kan jedhuudha. Gaaffiin sun iddoo muraasa keessatti murteeffama, Somaalilaandis amma iddoo kanneen keessaa isa tokkodha. Balballi sun dhiphateera. Garuu ammas hin cufamne.
Yaadachiisa Gulaalaa: Gulaid Yusuf Idaan barsiisaa fi qorataa ol-aanaa dippilomaasii, poolitikaa fi hariiroo idil-addunyaa Gaanfa Afrikaa irratti xiyyeeffatuudha.
