Sirna Galateefannaa Abbaa Urjii fi Haadha Urjii Toronto, Kanaadaa Fulbaana 6, 2026

Odeeffannoo Qophii fi Tamsaasaa – Kutaa Toffaa

Mata-Duree Qophii: OMN: Sirna Galateefannaa Abbaa Urjii fi Haadha Urjii Toronto, Kanaadaa Fulbaana 6, 2026 kutaa 1ffaa
Madda / Miidiyaa: Oromia Media Network (OMN)
Guyyaa Tamsaasaa: Fulbaana 9, 2026 (Sep 9, 2026)
Guyyaa fi Bakka Qophiin Ta’e: Fulbaana 6, 2026 (Sep 6, 2026) | Magaalaa Torontoo, Ontaariyoo, Kanaadaa
Qaamolee Galateeffataman: Hayyuu, seena-qorataa, barreessaa fi qabsaawaa gameessa Obbo Abdulrashiid Abdurrahmaan (Abbaa Urjii) fi haadha manaa isaanii Aadde Sa’aadaa Haajii Adam (Haadha Urjii).

Cuunfaa Waliigalaa fi Ibsa Dhimma Qophii

Sagantaan OMN tamsaase kun kutaa duraa sirna galateeffannaa seena-qabeessa kan Hawaasni Oromoo magaalaa Torontoo fi naannawa ishee qopheesse dhiyeessa. Sirni kun kan qindaa’e seena-qorataa gameessa, abbaa seenaa, qorataa afaanii fi qabsaawaa mirga saba Oromoo Obbo Abdulrashiid Abdurrahmaan (Abbaa Urjii) fi haadha manaa isaanii Aadde Sa’aadaa Haajii Adam (Haadha Urjii) kabajuufi oolmaa isaanii galateeffachuufidha.

Qophiin kun duudhaa bu’uuraa Oromoo tokko irratti kan hundaa’e: “Gootaa fi hayyuu ofii utuu lubbuun jiranii galateeffachuu” kan jedhudha. Biyya biraatti yeroo namni du’u faaruu fi gaddaan boonyee faarsuu mannaa, namoota umurii isaanii guutuu sabaaf kennan utuu lubbuun jiranii kabajanii jaalala sabaa agarsiisuun dirqama dhalootaa ta’uu mirkaneesse. Qophii kanarratti hayyoonni gurguddoon (kan akka Piroofeesar Mohaammad Hassan, Piroofeesar Abbaas), jaarsoliin biyyaa, qabsaa’onni durii, fi dargaggoonni dhaloota haaraa bal’inaan hirmaataniiru.

Qabxiileen gurguddoon kutaa 1ffaa kana keessatti dhiyaatan:

Milkaa’ina Galmee Jechootaa (Mijuu): Abbaan Urjii kuusaa jechootaa Afaan Oromoo gara Afaan Oromootti (monolingual) fuula 954 qabu qopheessanii waggoota 40 guutuu irratti dhama’uun dhalootaaf gumaachuun isaanii dinqisiifatame; hayyoonni kun hojii digrii felsefummaa (PhD) kudhan waliin wal-qixa ta’uu ibsan.
Qabsoo Jalqabaa Bara 1970mootaa: Bara dukkanaa kan namni hedduun bilisummaa yaaduuyyuu hin dandeenyetti, Abbaan Urjii fi hiriyoonni isaanii bosonaa fi magaalaa qaxxaamuruun tajaajila loojistiksii, basaasaa fi wal-qunnamtii qabsoo mirkaneessuu isaanii, akkasumas yaada “Lubbuun Rabbi baase hin baddu” jedhuun qormaaticha hundaa darbuu isaanii yaadachiisan.
Seenaa Wal-Bartee Haramayaa Bara 1975: Haati Urjii (Aadde Sa’aadaa) fi Abbaan Urjii bara 1975 Yuunivarsiitii Haramayaatti yeroo aadaan Oromoo dhowwamee turetti uffata aadaa Oromoo guutuu uffattee nama “Abdulrashiid Abdurrahmaan” jedhamu barbaada dhuftee, Abbaan Urjiis of dhoksee erga ishee kofalchiisee booda akkamitti akka wal-baranii fi wal-fuudhan seenaa ajaa’ibaa fi qofaatti kolfisiisu dubbatan.
Ijaarsa Hawaasummaa fi Kuusaa Hambaa: Diyaaspooraa keessatti waldaalee 46 walitti fiduun hoggansaan hojjechuu isaanii, manni isaanii mana kitaabaa fi waraabbii sagalee (audio tapes) bara 1970mootaatii qabee hambaa ta’ee tajaajiluun isaa faarfameera.

Qabxiilee Haasawichaa Boqonnaa fi Mata-Duree Xiqqaan

Boqonnaa 1: Seensa fi Falsama Goota Lubbuun Jirutti Kabajuu

1.1 Qophii Miidhagaa Magaalaa Torontoo

Hawaasni Oromoo Torontoo galma bareedaa keessatti walitti qabamuun Abbaa Urjii fi Haadha Urjiitiif simannaa fi galateeffannaa guddaa taasisan.
Qophiin kun eebba manguddootaa, geerarsa aadaa Oromoo fi faaruu sabboonummaa kakaasuun bifa ho’aan baname.

1.2 Aadaa Lubbuun Jirutti Galateeffachuu Hundeessuu

Dubbattoonni akka ibsanitti, aadaan namni erga darbee boo’anii seenaa himuu dhiifamuu qaba; nama sabaaf bu’uura buuse utuu inni ijaan argu, jaalala fi kabaja uummata isaa dhandhamu gochuun boonummaa guddaadha.
Abbaa Urjii fi Haati Urjii kabaja kanaan baga gammaddan jechuun hundi isaanii simatan.

Boqonnaa 2: Gumaacha Qorannoo Afaanii fi Kuusaa Jechootaa (Mijuu)

2.1 Kuusaa Jechoota Afaan Oromoo Fuula 954 (Mijuu)

Gumaacha guddaan Abbaa Urjii galmee jechootaa tokkoo-gara-tokkoo (Afaan Oromoo gara Afaan Oromootti) fuula 954 qabu isa Mijuu jedhamuudha.
Galmeen kun jechoota afaan ormaa irraa osoo hin taane, afaanumichaan hiika jechootaa fi sirna dhangala’aa afaanichaa eeguun dhalootaaf qophaa’e.

2.2 Dhamaatii Waggoota Afurtamaa (40 Years)

Yeroo Abbaan Urjii kitaaba kana xumuruuf hammam akka itti fudhate gaafatamanitti: “Waggoota 40, dhaloota lama guutuu narratti fudhate” jechuun deebisan.
Hayyoonni kora kanarratti argaman gumaachi kun qorannoo digrii doktoorumaa (PhD) kudhan (10) wajjin qixxee ta’uu fi qofaa isaanii utuu baajata mootummaa hin qabaatin aantummaa sabummaan akka raawwatan ibsan.

2.3 Dhaloota Boruutiif Hambaa Haafee Ta’uu

Galmeen kun kitaaba qofa osoo hin taane, dawoo guddaa Afaan Oromoo biyyoottis ta’ee diyaaspooraa keessatti akka hin badneef eegumsa ta’ee waggoota dhufaniif kan tajaajiludha jedhame.

Boqonnaa 3: Qabsoo Jalqabaa Bara Dukkanaa (Dhaloota Bara 1970mootaa)

3.1 Abdii Dhabama Keessaa Sanyii Bilisummaa Facaasuu

Seenaan bara 1970mootaa keessa ture daran ulfaataa ture; sabni Oromoo sirnoota Habashaa jalatti hacuucamee, maqaansaa balleeffamee, bilisummaan akka abjuu fagootti laalamaa ture.
Haala sodaachisaa sana keessatti Abbaa Urjii fi hiriyoonni isaanii lubbuu fi jiruu isaanii aarsaa gochuun qabsoo bilisummaa Oromoo hundeeffama isaa jalqabsiisan.

3.2 Imala Qaxxaamura Bosonaa fi Hojii Basaasaa

Magaalaarraa gara baadiyyaatti, baadiyyaarraa gara bosonaatti deemuun odeeffannoo daddabarsuu, loojistiksii qopheessuu, namoota haaraa qabsootti dabalaman simachuu fi geggeessuu irratti wareegama guddaa kaffalan.
Seenaan isaan yeroo sana dabarsan ammaan tana nama duratti akka sheekkoo fakkaatus, dhugaa dhiigaa fi lafee irratti ijaarame ta’uu dubbatan.

3.3 Amantii Jabaa fi Yaadannoo Shuhadaa’otaa

Dhaloonni sun qajeelfama beekamaa tokko qabu turan: “Lubbuun Rabbi baase hin baddu” kan jedhu. Amantiin kun qorumsa guddaa hunda keessa akka dabran isaan dandeessise.
Gootota qabsoo kanneen dirree irratti, mana hidhaatti fi biyya ambaatti wareegamanii har’a arguuf carraa hin arganne hundaaf du’aa’iin nagaa waaraa godhameefiira.

Boqonnaa 4: Jaalala Gootummaa fi Aadaa Irraa Dhalate (Haramayaa 1975)

4.1 Miidhaa Aadaa fi Dhalachuu Sabboonummaa

Seenaa jireenya dargaggummaa yoo kaasaniis, Harargee keessatti aadaan Oromoo fi uffanni sabaa dhorkamee, afaanis akka waan qotee bulaa hiyyeessaa qofaatti laalamaa akka ture yaadachiisan.
Bara 1971tti kitaaba afaan Faransaayii fi Oromoo kan qubee Laatiniin barreeffame argachuun isaanii, afaan isaanii qorachuuf kaka’umsa akka uumetti dubbatan.

4.2 Uffata Aadaa Guutuun Mormii Agarsiisuu

Haati Urjii (Aadde Sa’aadaa) bara 1975 Dargiin aangoo qabatee yeroo amantiin fi aadaan sodaatamu sanatti, utuu hin sodaatin uffata aadaa Oromoo isa guutuu uffattee baaste.
Biyya alaa fi uummata biratti aadaa ofiitti boonuun dirqama jechuun uffata kanaan otoobisii seentee gara agarsiisa aadaa Yuunivarsiitii Haramayaatti imalte.

4.3 Wal-Bartee Seena-Qabeessa: “Abdulrashiid Abdurrahmaan Eessa Jira?”

Yommuu Sa’aadaan otoobisiidhaa buutu, uffata aadaa ishee dinqisiifatee Abbaan Urjii daandii qaxxaamuree fiigichaan dhufee ishee simate.
Isheenis inni eenyu akka ta’e waan hin beekneef: “Obboleesso ko, nama Abdulrashiid Abdurrahmaan jedhamu naaf argisiisuu dandeessaa?” jettee gaafatte.
Abbaa Urjiis tapha fi kolfisiisaan: “Eeyyee sirriitti nan beeka, kottu sin geessaa” jedhee gara suuqii maatii isaaniitti geessee nyaata affeere; Sa’aadaan osoo eegdu sa’aatii lama darbe.
Dhuma irratti yeroo isheen: “Yaa obboleesso ammas Abdulrashiid hin dhufnee? Deemuu qabaa” jettuun, kolfitee: “Abdulrashiid isa ammaan tana siin dubbachaa jiru kanadha!” jedheen.
Kolfi fi dinqisiifannaan guyyaa sana dhalate sun waggoota 50 oliif fuudhaa fi heeruma, obbolummaa, fi qabsoo tokkummaatiin hanga har’aatti as gahe.

4.4 Haadha Urjii akka Utubaa Qabsoo fi Maatiitti

Haati Urjii (Aadde Sa’aadaa) aantummaa, sabab-hundeessummaa fi obsa guddaadhaan Abbaa Urjii cinaa dhaabbachuu isheetiif kabajni guddaan kennameef. Isheen malee hojiin qorannoo waggaa 40 fi amna qabsoo kun milkaa’uu akka hin dandeenye mirkaneessan.

Boqonnaa 5: Hoggansa Diyaaspooraa, Gamtaalee fi Hambaa Seenaa

5.1 Gamtaalee 46 Walitti Fiduu (Focus Canada)

Abbaan Urjii Kanaadaa fi Ameerikaa keessatti waldaalee hawaasaa fi sabaa 46 walitti fiduun gamtaa cimaan akka hojjetan gochuu keessatti qooda guddaa qabu.
Hoggansi isaanii loogii malee hunda hammatanii nagaan mariisisuu irratti kan bu’uureffamedha.

5.2 Mana Kitaabaa fi Hambaa Sagalee Waggoota Shantamanii (50 Years)

Abbaan Urjii teeknooloojiin osoo hin dhufe dura kaasee sagalee waraabame (cassette audio tapes) bara 1970mootaa, 1996, fi 2012 eeganii kaa’aniiru.
Manni isaanii akka mana galmee seenaa (archive) guddaatti kan tajaajilu yoo ta’u, hayyoota seenaa Gaanfa Afrikaa qoratan hundaaf madda qabatamaadha.

5.3 Hoggansa Hojiin Agarsiisu: Qulqullina, Yeroo Eeguu fi Arjummaa

Abbaan Urjii nama yeroo kabaju, amanamummaa qabu, fi nama biraatiif fakkeenya ta’uun beekamu.
Hojii hojjedhaa jedhee ajajuu mannaa, ofuma isaatii hojjetee kan agarsiisu, akkasumas hiyyeeyyii fi warra rakkatan gargaaruu keessatti arjaa ta’uu isaa dhugaa bahaniiru.

Boqonnaa 6: Eebba Xumuraa fi Badhaasa Jaarraa

6.1 Badhaasa Hojii Umurii Guutuu (Lifetime Achievement Award)

Hawaasni Oromoo fi dargaggoonni waltajjicha irratti argaman Abbaa Urjii fi Haadha Urjiitiif badhaasa guddaa kabaja umurii guutuu (Lifetime Achievement Award) kennaniiruuf.

6.2 Du’aa’ii fi Dhaamsa Dhalootaaf

Sagantichi eebba manguddootaa, du’aa’ii fayyaa fi umurii dheeraa maatiichaaf gochuun xumurame.
Dargaggoonnis hambaa guddaa fi galmee jechootaa Abbaan Urjii lafa kaahan kunuunsuun, gara dijitaalaatti jijjiiruu fi qorannoowwan haaraa itti fufsiisuuf waadaa galaniiru.

Odeeffannoo Qophii fi Tamsaasaa – Kutaa 2ffaa

Mata-Duree Tamsaasaa: HNN: Qophii Galateeyfannaa Abbaa Urjii. Toronto, kutaa Xumuraa. Fuulbana 13, 2026
Madda / Miidiyaa: Hegeree Media Network (HNN)
Guyyaa Qophii fi Tamsaasaa: Fulbaana 13, 2026 (Sep 13, 2026)
Bakka: Magaalaa Torontoo, Ontaariyoo, Kanaadaa (Toronto, Ontario, Canada)
Qaamolee Badhaafamanii fi Galateeffataman: Obbo Abdulrashiid Abdurrahmaan (maqaa qalamaa fi qabsoo isaanii kan beekamu Abbaa Urjii) fi haadha manaa isaanii Haadha Urjii.

Cuunfaa Waliigalaa (Executive Summary)

Sagantaan addaa Hegeree Media Network (HNN) tamsaase kun kutaa xumuraa sirna galateeffannaa seena-qabeessa kan Hawaasni Oromoo magaalota Torontoo fi naannawa ishee qopheessan dhiyeessa. Qophiin kun hayyuu seenaa, barreessaa, qorataa afaanii fi qabsaawaa gameessa Obbo Abdulrashiid Abdurrahmaan (Abbaa Urjii) fi haadha manaa isaanii Haadha Urjiitiif kabajaa fi beekamtii kennuuf kan qophaa’edha. Abbaan Urjii seenaa qabsoo bilisummaa Oromoo galmeessuu, kitaabota gurguddoo kan akka Raammisoo, Raammis-irraa Huursoo, akkasumas kuusaa jechootaa Afaan Oromoo isa tokkoo-gara-tokkoo (monolingual) kan ta’e Mijuu: Kuusaa Jechoota Afaan Oromoo qopheessuun beekamu.

Galmi guddaan kora kanaa aadaa fi duudhaa “Goota lubbuun jirutti galateeffachuu” jedhu bu’uura godhachuun kan qindaa’edha. Qophii kanarratti hayyoonni beekamoon akka Piroofeesar Mohaammad Hassan, jaarsoliin hawaasaa, maatiin, fi keessattuu dhaloonni haaraan biyya alaa (Kanaadaa) keessatti dhalatanii guddatan hundi bakka tokkotti argamaniiru.

Qabxiileen ijoo sirnicha irratti calaqqisan:

Ragaa fi Dhugaa-Bahuu Dargaggoota Diyaaspooraa: Shamarran dhaloota haaraa biyya alaa keessatti guddachaa eenyummaa ofii eeggachuu keessatti qormaata jiru ibsuun, kitaabonnii fi galmeen jechootaa Abbaan Urjii qopheessan dhaloonni kun eenyummaa isaaniitti akka boonanii fi afaan isaanii sirriitti akka beekan akkamitti akka gargaare galateeffatan.
Yaadannoo Seenaa Hayyootaa: Waggoota 50 dura sochii barattoota Oromoo Yuunivarsiitii Haramayaa (1975–1976) keessatti turerraa kaasee wareegama Abbaan Urjii fi hiriyoonni isaanii seenaa, aadaa fi afaan sabichaa tursiisuuf kafalan xiinxalame.
Badhaasa Dhiibbaa Hawaasaa (Community Impact Award): Dargaggoonni sochii Seenaa Project qindeessan hojii fi gumaacha Abbaan Urjii dhaloota haaraa ijaaruu fi qorannoo seenaatiif taasisaniif badhaasa guddaa kennaniiruuf.
Kennaa Suuraa Seena-Qabeessaa (Haramayaa 1975): Maatiin Abish suuraa seenaa kan waggaa 50 dura bara 1975 Yuunivarsiitii Haramayaa keessatti kaafame bifa addaatiin Abbaa Urjiif kennuun yaaddannoo qabsoo fi obbolummaa dheeraa haaromsaniiru.

Qabxiilee Ijoo Boqonnaa fi Mata-Duree Xiqqaan Qindaa’an

Boqonnaa 1: Seensa fi Haala Qophii Galateeffannaa

1.1 Duudhaa Goota Lubbuun Jirutti Kabajuu

Hawaasni Oromoo Torontoo aadaa booqqeysaa goototaa fi hayyoota ofii osoo lubbuun jiranii beekamtii kennuu fi galateeffachuu mirkaneessuuf waltajjii kana qopheesse.
Qindeessitoonni haasawa isaaniitiin nama biyyaa fi sabaaf oolmaa oole erga darbee boo’uu mannaa, osoo jiru kabajanii fi galateeffatanii abdii fi jajjabina itti horuun dirqama dhalootaa ta’uu addeessan.

1.2 Eenyummaa fi Seenaa Qabsoo Abbaa Urjii

Obbo Abdulrashiid Abdurrahmaan dargaggummaa isaaniirraa kaasee bara 1970moota keessa wal-falmii fi dhiphina siyaasaa keessatti qabsoo sabaatiif kan of kennan ta’uu.
Baha Oromiyaatii kaasee hanga diyaaspooraatti seenaa gootota akka Elemoo Qilxuu, Ahmad Taqii, Jaarraa Abbaa Gadaa, Sheekh Bakhrii Saaphaloo fi kanneen biroo dhalootaaf galmeessanii daddabarsuu isaanii.

Boqonnaa 2: Sagalee Dargaggoota Diyaaspooraa – Aadaa, Seenaa fi Afaan Tiksuu

2.1 Qormaata Eenyummaa Lamee (Oromoo fi Kanaadaa)

Shamarreen dhaloota haaraa maqaa dargaggoota diyaaspooraatiin haasaa godheen, biyya alaa keessatti guddachuun qormaata eenyummaa akka qabu ibsite.
Hawaasonni baay’een erga seenaa fi afaan isaanii irraa addaan ba’anii dhaloota hedduu booda eenyummaa isaanii barbaacha akka ifaajan eeruun, dhaloonni Oromoo carraa sana jalaa bahuu isaatiif warra akka Abbaa Urjii galateeffatte.

2.2 Faayidaa Kuusaa Jechootaa (Mijuu)

Afaan ofii gara afaan ormaatti hiikuu caalaa, afaanuma ofiitiin afaan ofii ibsuun (Afaan Oromoo gara Afaan Oromootti) afaan tokko akka hin banneef furtuu bu’uuraa ta’uu ibsite.
Galmeen jechootaa Mijuu jedhamu kan Abbaan Urjii qopheesse dargaggoonni intarneetii fi mana keessatti hiika jechootaa bal’inaan akka hubatan gumaachuusaa eerte.

2.3 Ijaarsa Sammuu fi Ofitti-Amanummaa Dhalootaa

Namoonni ormaa seenaa dabsanii yommuu uummata Oromoo ibsuuf yaalanitti, kitaabota qabatamaa Abbaan Urjii faan barreessan dubbisuun dhaloonni kun sagalee guutuun “Ani eenyu akkan ta’e beeka, ani Oromoodha!” jedhanii boonanii akka dhaabbatan isaan taasisuu dubbatte.

Boqonnaa 3: Yaadannoo Hayyootaa fi Seenaa Dhaloota Haramayaa (1975–1976)

3.1 Dhaloota Qabsoo Bara 1970mootaa

Piroofeesar Mohaammad Hassan fi maanguddoonni kaan seenaa mootummaa Dargii jalatti Yuunivarsiitii Haramayaa keessatti dhalate yaadachiisan.
Abbaan Urjii fi hiriyoonni isaanii haala ulfaataa fi sodaachisaa sana keessatti sabboonummaa babal’isuu fi barreeffamoota seenaa jalqabsiisuu keessatti gootummaa agarsiisan leellifame.

3.2 Seenaa Awwaalame Baasanii Galmeessuu

Seenaan Oromoo sirnoota dhufanii darbaniin akka hin dhalanneef hacuucamaa fi awwaalamaa ture.
Hojiileen Abbaa Urjii kanneen akka asoosama seenaa Raammisoo fi Raammis-irraa Huursoo, seenaa qabsaa’ota Oromoo bakka hedduutti faffaca’anii turan walitti qabuun akka amna qabsoo hin dagatamne taasisan.

Boqonnaa 4: Gumaacha Hawaasummaa fi Dhaloota Haaraa Giddu-Galeessa Godhachuu

4.1 Maatii Jalqabaa Magaalaa Torontoo Keessatti

Abbaa Urjii fi maatiin isaanii yeroo duraa biyya Kanaadaa magaalaa Torontoo seenanitti maatii Oromoo jalqaba bu’uura kaa’an keessaa tokko turan.
Manti isaanii mana keessummaa, mana kitaabaa fi bakka uummanni baqatee dhufe itti boqotu ta’uun gumaacha bal’aa tajaajila hawaasummaa kennaniiru.

4.2 Badhaasa Dhiibbaa Hawaasaa kan “Seenaa Project”

Bakka bu’oonni dargaggoota Seenaa Project waltajjii qabachuun, yeroo pirojektii seenaa fi afoolaa kana jalqabanitti nama duraa ta’ee yaadaan, deggarsaan fi kitaabotaan kan isaan bira dhaabbate Abbaa Urjii ta’uu dubbatan.
Kabajaa fi galata kanaaf, badhaasa guddaa “Seenaa Project Community Impact Award” jedhamu Abbaa Urjiif kennaniiru.

Boqonnaa 5: Suuraa Seenaa Bara 1975, Eebbaa fi Dhaamsa Xumuraa

5.1 Suuraa Seena-Qabeessa Haramayaa Bara 1975

Maatii Abish bakka bu’uun, suuraa Abbaa Urjii kan bara 1975 Yuunivarsiitii Haramayaa keessatti kaafamee ture bifa dinqisiisaadhaan babbareechanii maatii Abbaa Urjiif akka kennaatti dhiyeessan.
Kunis seenaa waggaa 50 ol wal-faana tarkaanfatamee fi obbolummaa dhugaa calaqqisiisa jechuun dinqisiifatame.

5.2 Eebba Maanguddootaa fi Dhaamsa Tokkummaa

Sagantichi eebba aadaa fi du’aa’ii jaarsoliitiin, akkasumas geerarsa fi weelluu aadaa Oromootiin xumurame.
Dhaamsi xumuraas dhaloonni har’aa hambaa fi seenaa abbootaa kana daran guddisuun qorannoowwan saayinsawaa itti fufsiisuu fi tokkummaa hawaasaa cimsuun akka irraa eegamu ta’uu mirkaneesse.