Bankkii Aduunyaa: Qabiyyee Haasawichaa Kora Waliigalaa kan Ajay Baangaan Walga’ii Waggaa 2026 Irratti Godhan

Odeeffannoo Haasawaa fi Sagantaa

Mata-Duree / Qabiyyee Haasawichaa: Haasawa Kora Waliigalaa kan Ajay Baangaa | Walga’ii Waggaa 2026 (Ajay Banga’s Plenary Remarks | 2026 Annual Meetings)
Dubbataa / Dhaabbata: Ajay Baangaa (Ajay Banga), Pirezidaantii Garee Baankii Addunyaa (World Bank Group)
Sagantaa: Walga’ii Waggaa Garee Baankii Addunyaa fi Fandii Maallaqa Idil-Addunyaa (IMF)
Guyyaa: Onkololeessa 16, 2026 (Oct 16, 2026)

Cuunfaa Waliigalaa (Executive Summary)

Haasawa Kora Waliigalaa Walga’ii Waggaa 2026 kan Garee Baankii Addunyaa fi IMF irratti taasisaniin, Pirezidaantiin Garee Baankii Addunyaa Ajay Baangaan karoora guddinaa qabatamaa kan qormaata lakkoofsa uummataa addunyaa mudachuuf jiru giddu-galeessa godhate dhiyeessaniiru: Waggoota 10 hanga 15 dhufan keessatti, biyyoota guddachaa jiran keessatti dargaggoonni biiliyoona 1.2 gabaa hojiitti kan seenan yoo ta’u, dinagdeewwan kunniin garuu hojiiwwan miiliyoona 400 qofa uumu danda’u jedhamee tilmaamama—kunis qaawwa hojii miiliyoona 800 uuma.

Baangaan akka hubachiisanitti, qaawwa hojii kana cufuun gargaarsa tolaa kennuu osoo hin taane, dirqama dinagdee fi misooma nagaa addunyaa eegsisuuf godhamudha. Baajanni mootummaa fi gargaarsi alaa qofti balaa kana furuu waan hin dandeenyeef, faayinaansii mootummaa, liqii haalduree laafaa (IDA), kaappitaala dhuunfaa, dhaabbilee arjoomtootaa, fi teeknooloojii qindeessee hojiirra oolchuun barbaachisaadha. Baankiin Addunyaas milkaa’ina dhugaa kan jedhu biyyi tokko guddattee of dandeessuun gargaarsa Baankichaa irraa bilisa yeroo taatu—baankichi ofuma isaatii “dhabama” (extinct) yeroo of godhuudha jedhan.

Kaayyoo kana milkeessuuf, Baankiin Addunyaa haaromsa caasaa gadi-fageenyaa gaggeesseera: yeroo qophii pirojektootaa ji’a 19 irraa gara ji’a 9tti gabaabseera; ulaagaalee madaallii buurookraasii 153 irraa gara ulaagaalee bu’aa irratti xiyyeeffatan 22tti hir’iseera; faayinaansii bu’aa irratti hundaa’e dhibbeentaa 50tti ol guddiseera; akkasumas dandeettii liqii IBRD waggoota kudhan dhufaniif doolaara biiliyoona 100 ol dabalataan uumeera. Kaappitaalli dhuunfaa baankichaan kakaafame (mobilized) bara baajataa 2022 doolaara biiliyoona 35 ture irraa waggaa darbe gara doolaara biiliyoona 112tti dacha sadiin ol guddachuun, faayinaansii waliigalaa doolaara biiliyoona 230 olitti geesseera.

Dabalataanis, Baangaan hojiiwwan qabatamoo sekteroota gurguddoo irratti bu’uureffaman ibsaniiru:

Anniisaa: Misiyoonii 300 (Mission 300) kan Baankii Misooma Afrikaa waliin ta’uun hanga bara 2030tti uummata Afrikaa miiliyoona 300tiif humna elektiriikaa dhiyeessuuf karoorfame keessaa ammaaf uummanni miiliyoona 60 argateera.
Bishaan, Fayyaa, fi Qonna: Hanga bara 2030tti uummata biiliyoona 1tiif nageenya bishaanii mirkaneessuu, uummata biiliyoona 1.5tiif tajaajila fayyaa dhiyeessuu (miiliyoona 600 bira ga’ameera), fi qonnaan bultoota xixiqqoo miiliyoona 300 jireenya harkaa gara afaanii irraa gara gabaaf oomishuutti ceesisuu.
Albuudota Murteessoo fi Sarara Daldalaa: Biyyoota albuuda qaban keessatti warshaaleen biyya keessatti akka dhaabbatan deeggaruu, fi sarara geejjibaa fi dinagdee akka Kooridoorii Loobiitoo (Lobito Corridor) gabbisuu.
Teeknooloojii fi Daldala Xixiqqaa (MSMEs): “AI xiqqaa fi qabatamaa” qonnaan bultootaaf, ogeeyyii fayyaaf, fi daldaltoota xixiqqaaf dhiyeessuu.
Kalaqa Faayinaansii: Baankota Misoomaa Gam-danee (MDBs) ja’a (6) waliin ta’uun liqiilee misoomaa gara gita qabeenya faayinaansiitti (asset class) jijjiiruun, maallaqa inshuraansii fi sooramaa addunyaa keessa jiru gara pirojektoota misoomaatti macksuu.

Xumura irrattis, Baangaan walga’ii seena-qabeessa Bireetan Wuudsi (Bretton Woods 1944) yaadachiisuun, badhaadhinni addunyaa waan biyyi tokko biyya biraa irraa booji’u osoo hin taane, akkuma ibidda gaaddisa nama hundaa ho’isuutti qabeenya waliinii ta’uu qaba jedhaniiru.

Qabxiilee Haasawichaa Boqonnaa fi Mata-Duree Xiqqaan Qindaa’an

Boqonnaa 1: Qormaata Addunyaa

1.1 Qorumsa Tarsiimawaa fi Diinagdee Addunyaa

Ajay Baangaan erga bara 2023tti hoggansa Baankii Addunyaa fudhatanii kaasee dhugaa sadii ifatti hubachuu ibsan: qormaanni jiru guddaa ta’uu, qabeenyi jiru daangeffamaa ta’uu, fi Baankiin Addunyaa doonii isaa gara qilleensaatti naannessuun jijjiirama gochuu akka qabu.
Waggoota sadii booda, bubbeen qorumsa addunyaa hin callisne: waldhabdeen waraanaa itti fufeera, dhiphinni faayinaansii biyyootaa hammaateera, idaan biyyootaa baay’ateera, akkasumas gatiin meeshaalee bu’uuraa akka anniisaa fi xaa’oo qonnaa ammayyuu ol-ka’ee jira.

Boqonnaa 2: Hanqina Hojii fi Lakkoofsa Dhaloota Haaraa

2.1 Qaawwa Hojii Miiliyoona 800

Waggoota 10 hanga 15 dhufan keessatti, dargaggoonni biiliyoona 1.2 biyyoota guddachaa jiran keessatti carraa hojii barbaacha gabaa hojiitti seenu.
Haa ta’u malee, tilmaama amma jiruun dinagdeewwan kunniin hojii miiliyoona 400 qofa uumuu danda’u; kunis dargaggoota miiliyoona 800 hojii malee hambisa.
Dhaloonni kun dhaloota jaarraa itti aanu bocudha; filannoon har’a goonus dhaloonni sun akkamitti akka jiraatu murteessa.

2.2 Dirqama Dachaa Lamee

Dhaabbileen misoomaa dirqama wal-qabatee deemu lama qabu:
1. Qabeenya xiqqaate qaban qusannaan itti fayyadamanii bu’aa caalu fiduu.
2. Biyyoonni sadarkaa bal’aadhaan carraa hojii uumuu akka danda’an gargaaruu.
Qabxiilee lameen kana addaan baasanii osoo hin taane wal-faana raawwachuun dirqama.

Boqonnaa 3: Tarsiimoo Misoomaa Haaraa

3.1 Utubaalee Afuran Faayinaansii Misoomaa

Fuuldurri misoomaa wantoota afur fedhii biyyootaa irratti hundaa’ee walitti fiduu gaafata:
- Faayinaansii Mootummaa fi Concessional (IDA): Iddoo balaan jiruufi hiyyummaan hammaatetti bu’uura cimaa kaa’uuf barbaachisaadha.
- Invastimantii Dhuunfaa: Yeroo gabaan cimu carraa daldalaa babal’isuu.
- Arjoomtoota (Philanthropy): Balaa jalqabaa fudhachuun yaada haarawa baasuuf.
- Teeknooloojii: Hojiiwwan kanneen hundaa saffisiisuuf.

3.2 Milkaa’ina Dhugaa: Baankichi “Dhabama” Ta’uu

Kaayyoon Baankii Addunyaa inni dhumaa biyyi tokko guddinaan of dandeessisee baankicha akka hin barbaanne gochuudha.
Biyyoonni 35 IDA irraa gara IBRDtti cehaniiru; biyyoonni 23 immoo warra dur gargaarsa fudhatan irraa gara warra gargaarsa IDA’f arjoomanitti jijjiiramaniiru.

Boqonnaa 4: Haaromsa Caasaa Baankii Addunyaa

4.1 Saffisa Hojii fi Dandeettii Faayinaansii Guddisuu

Yeroo Pirojektii Gabaabsuu: Yeroo pirojektiin tokko qophaa’uuf fudhatu ji’a 19 irraa gara ji’a 9tti gabaabfameera.
Ulaagaalee Hir’isuu: Ulaagaalee madaallii buurookraasii 153 turan gara ulaagaalee bu’aa irratti xiyyeeffatan 22tti gadi buufamaniiru.
Kaffaltii Bu’aa Irratti Hundaa’e: Faayinaansii bu’aa hojii irratti hundaa’ee kennamu harka sadii keessaa tokko ture gara walakkaa (50%) tti ol guddisan.
Madaallii Herregaa (Balance Sheet): Dandeettii liqii IBRD waggoota kudhan dhufaniif doolaara biiliyoona 100 ol dabalataan akka kennu taasifameera.

4.2 Qindoomina Baankota Misoomaa (MDBs)

Pilaatfoormiin co-financing dijitaalaa pirojektoota 250 kan maallaqa doolaara biiliyoona 138 barbaadan walitti fideera; kan nama dhibu pirojektoonni hedduun kan Baankii Addunyaa wajjin hidhata hin qabnedha.
Baankii Misooma Eeshiyaa (ADB), Baankii Misooma Inter-Ameerikaa (IDB), fi Baankii Haaromsa Awurooppaa (EBRD) waliin waliigaltee wal-deeggarsaa guutuu uumaniiru.

Boqonnaa 5: Tarsiimoo Uumuu Carraa Hojii

5.1 Utubaalee Sadanan Hojii Uumuu

Manni Maree Hojii Baankichaa qorannoo irratti hundaa’uun utubaalee sadii kaa’eera:

Bu’uuraalee Misoomaa fi Humna Namaa:
- Daldaltoonni elektiriikii, bishaan, geejjiba, fi qunnamtii dijitaalaa barbaadu. Uummannis barnoota, fayyaa, fi beekumsa ogummaa ammayyaa barbaada. Bara darbe baankichi doolaara biiliyoona 40 (faayinaansii isaa keessaa 1/3ffaa) dhimmoota kanaaf ramadeera.
Qajeelfama fi Dambiiwwan Qulqulluu:
- Daldalli guddachuuf seera ifaa, hayyama salphaa, fi heera lafaa amansiisaa barbaada. Faayinaansii sektera uummataa keessaa dhibbeentaan 30% dambii fi sirna bulchiinsaa fooyyessuuf ooleera.
Kaappitaala Dhuunfaa Bal’isuu:
- Balaawwan gabaa kan akka jijjiirama gatii sharafa alaa fi hanqina maallaqaa furuuf wabii (guarantees) fi maallaqa biyya keessaa fayyadamuun kaappitaala dhuunfaa kakaasuu.

5.2 Bu’aawwan Kaappitaala Dhuunfaa Kakaasuu

Bara baajataa 2022 keessa kaappitaalli dhuunfaa baankichaan kakaafame doolaara biiliyoona 35 ture; waggaa darbe garuu dacha sadiin dabaluun gara doolaara biiliyoona 112tti ol guddate.
Faayinaansiin waliigalaa Baankii Addunyaa doolaara biiliyoona 230 caaleera.
Kaappitaalli dhuunfaa kakaafame kun biyyoota galii giddu-galeessaa gadii keessatti dacha sadiin, biyyoota galii giddu-galeessaa olitti dacha afuriin, fi ardiilee Afrikaa keessatti dacha lamaan ol guddateera.
Qormaanni jiru: Biyyoota galii gadi aanaa fi waldhabdeen miidhaman keessatti kaappitaala dhuunfaa hawwachuun ammayyuu hin guddanne.

Boqonnaa 6: Dhiibbaa fi Sadarkaa Misoomaa Babal’isuu

6.1 Daldaltoota Xixiqqaatiin (MSMEs) Biyyoota Rakkoo Keessa Jiran Dhaqqabuu

Kaampaaniileen gurguddoon naannoolee waraanaa fi rakkoo keessa seenanii hin hojjetan; diinagdeen naannoolee sanaa kan socho’u daldaltoota dhuunfaa xixiqqoo (MSMEs) irrattidha.
Tarsiimoon MSME haaraan ragaa dijitaalaatti fayyadamuun liqii dhiyeessuu, gabaa gurguddaa waliin walitti hidhuu, fi seerota daldalaa salphisuu irratti xiyyeeffata.

6.2 Invastaroota Addunyaa Hunda Hirmaachisuu

Kaappitaalli dhuunfaa kakaafame invastaroota biyyoota 110 keessaa dhufe; US, UK, fi Hindii malees biyyoota akka Biraazil, Chiilii, Poolaand, fi Roomaaniyaa irraa argameera.
Faayinaansii fi kaappitaala dhuunfaa keessaa dhibbeentaan 55% sekteroota hojii fi guddina fidan shanan keessa galeera:
1. Bu’uuraalee Misoomaa fi Anniisaa
2. Qonna fi Daldala Nyaataa (Agri-business)
3. Fayyaa
4. Tuurizimii
5. Oomisha Warshaa Qulqullina Qabu
Faayinaansiin eegumsa qilleensaa (climate core benefits) waggaa tokko keessatti doolaara biiliyoona 96 gaheera (biiliyoona 48 kaappitaala dhuunfaa irraa, biiliyoona 48 herrega baankichaa irraa).

Boqonnaa 7: Karoora Biyyootaan Durfamu (Country-Led Roadmaps)

7.1 Waliigalteewwan Biyyaalessaa (Country Compacts)

Misooma jechuun wanta Baankichi Waashingitan taa’ee ajaju osoo hin taane, wanta biyyi sun fedhii fi haala mataa isheetiin barbaaddu ta’uu qaba.
Waliigalteen kun fedhii biyyattii irratti hundaa’uun karoora ifaa, liqii haalduree laafaa (IDA), kaappitaala dhuunfaa, fi teeknooloojii qindeessee dhiyeessa.

Boqonnaa 8: Teeknooloojii fi Dandamannaa

8.1 “AI Xiqqaa fi Qabatamaa” Uummataaf Hojjetu

“Big AI” (AI gurguddoon) humna kompiitaraa guddaa, elektiriikii baay’ee, fi kaappitaala doolaara biiliyoona hedduu waan barbaadaniif biyyoota guddachaa jiraniif amma hin ta’u.
Baankiin Addunyaa “AI Xiqqaa fi Qabatamaa” kanneen kallattiin jireenya namaa jijjiiran dhiyeessuu irratti xiyyeeffata:
- Qonnaan bulaan akkaataa oomisha isaa dabalu baruuf;
- Barsiisaan barnoota akka mijeeffatuuf;
- Hojjetaan fayyaa baadiyyaa keessatti murtii yaalaa sirrii akka kennuuf;
- Daldaltoonni xixiqqaaniis sirna herregaa fi liqii salphaatti akka argataniif.
Dabalataanis humna elektiriikii, sarara intarneetii, meeshaalee moobaayilaa, fi eegumsa seeraa diriirsuun barbaachisaadha.

Boqonnaa 9: Tarkaaniiwwan Sektera Adda Addaa

9.1 Anniisaa: Misiyoonii 300 (Mission 300)

Baankii Misooma Afrikaa waliin ta’uun hanga bara 2030tti uummata Afrikaa miiliyoona 300tiif elektiriikii dhiyeessuu.
Adeemsa jiru: Hanga ammaatti uummanni miiliyoona 60 elektiriikii argataniiru; saffisni isaas bara 2024tti miiliyoona 12 kan ture bara darbe gara miiliyoona 29tti guddateera.
Kaayyoon mana tokkotti balbii tokko qabsiisuu qofa osoo hin taane, warshaalee, qonna, fi hospitaalota sochoosuuf humna cimaa (productive baseload power) dhiyeessuudha.
Maddoota anniisaa kanneen akka aduu, bishaanii, gaazii uumamaa, fi yeroo duraatiif waggoota 50 keessatti IAEA waliin ta’uun anniisaa niwukilaraa nagaaf oolu retrofits deeggaruudha.

9.2 Nageenya Bishaanii

Hanga bara 2030tti uummata biiliyoona 1tiif bishaan qulqulluu dhiyeessuu; kanas Baankiin Addunyaa uummata miiliyoona 400 ofuma isaatiin qabata.
Amma iyyuu biyyoota 20 keessatti waliigaltee kanaan namoota miiliyoona 150 bira gahaniiru.

9.3 Qonna fi Qonnaan Bultoota Xixiqqoo

Hanga bara 2030tti qonnaan bultoota xixiqqoo miiliyoona 300 jireenya harka gara afaanii irraa gara gabaaf oomishuutti ceesisuu; kanas Baankichi miiliyoona 200 dhiyeessuuf waadaa galeera (miiliyoona 82 bira gahameera).

9.4 Tajaajila Fayyaa (HealthWorks)

Mootummaa Jaappaan waliin ta’uun hanga bara 2030tti uummata biiliyoona 1.5tiif tajaajila fayyaa dhiyeessuu; hanga ammaatti uummata miiliyoona 600 bira gahameera.

Boqonnaa 10: Carraa Naannoo fi Sarara Daldalaa Babal’isuu

10.1 Albuudota Murteessoo (Critical Minerals)

Waggoota shanan dhufan keessatti hojii albuudaa dachaa shaniin guddisuuf karoorfateera.
Biyyoota 20 filataman keessatti albuun akka biyya alaatti hin fe’amneef warshaaleen albuuda baqsan fi meeshaa oomishan akka biyya keessatti ijaaraman gochuu.

10.2 Sarara Geejjibaa fi Dinagdee (Economic Corridors)

Pirojektoonni sarara daldalaa waggaa sadii dura 20 turan amma gara 52tti guddifamaniiru.
Fakkeenyaaf, Kooridoorii Loobiitoo (Lobito Corridor) kan duraan albuuda qofa fe’uuf ijaarame, amma midhaan qonnaan bultootaa gara gabaatti geessuun magaalonni daandiirra jiran akka guddatan taasisaa jira.

Boqonnaa 11: Kaappitaala Dhuunfaa Sadarkaa Bal’aadhaan Sochoosuu

11.1 Bakka Murtoon jiru Gahanii Argamuu

Baankichi dameewwan isaa New York, Frankfurt, Milan, fi Tokyo keessatti babal’isaa jira; sababiin isaas bakka abbootiin qabeenyaa jiranitti dhiyaatanii pirojektoota dhiyeessuuf.

11.2 Gita Qabeenya Faayinaansii Haaraa Uumuu (Asset Class)

Qormaata Guddaa Faayinaansii Misoomaa: Doolaara tokko bakka lama kaa’uun hin danda’amu. Yoo pirojeektii humna elektiriikaa ijaartan, maallaqni sun waggoota soddomaaf (30 years) achitti hidhamee hafa; hospitaala yookaan bishaan ijaaruuf hin argamu.
Furmaata Jiru: Dhaabbileen sooramaa fi inshuraansii addunyaa maallaqa tiraaliyoonaan lakkaa’amu qabatanii invastimantii yeroo dheeraa barbaadu.
Qindoomina Baankota Misoomaa: Baankonni Misoomaa Gam-danee (MDBs) ja’a (6) waliigaltee tokkoon pirojektoota waraqaa fi dambii tokkoon qopheessanii erga hojjetanii booda gara invastaroota dhuunfaatti dabarsanii gurguru; kanaanis maallaqa isaanii deebisanii pirojektoota haaraaf oolchu.

Boqonnaa 12: Mul’ata Gara Fuulduraa

12.1 Dhaala Kora Bireetan Wuudsi (1944)

Bara 1944 yeroo addunyaan waraana keessa turretti, bakka bu’oonni biyyoota 44 gaarren New Hampshiretti walga’an.
Isaan baankii fi fandii hundeessee wajjin ijaaruu filatan; sababiin isaas badhaadhina jechuun waan biyyi tokko biyya biraa irraa hatu osoo hin taane, ibidda mana nama hundaa ho’isudha jedhanii amanan.

12.2 Kabaja Namummaa fi Dhaamsa Xumuraa

Qaawwi hojii miiliyoona 800 lakkoofsa herregaa qofa miti.
Dargaggoo baratee garuu hojii dhabee mana taa’uu dha; dargaggoo ogummaa harkaa qabu garuu elektiriikii dhabee hojjechuu hin dandeenyedha.
Hojiin lakkoofsa miti; hojiin kabaja namummaati. Dargaggoota carraa dhowwannaann dhiibbaan isaa daangaa qaxxaamuree nagaa addunyaa mancaasa; carraa yoo kennineefis faayidaan isaa daangaa qaxxaamuree addunyaa badhaadhisa.
Qaawwi hojii kun tilmaama qofa malee boruuf dhaloota keenyarratti kan murtaa’e miti; dhaloonni haaraan sirna misoomaa haaraa kana gaafachaa jiru; fuuldurri sun kan keenya jechuun Baangaan haasawa isaanii xumuran.